जापानमा काम गर्ने विदेशीहरूको संख्या बढ्दै जाँदा, आवागमन र डेलिभरी जस्ता सवारी साधन चलाउनु पर्ने कामहरू पनि विस्तार भइरहेका छन्। अर्कोतर्फ, अक्टोबर २०२५ मा, विदेशी लाइसेन्सलाई जापानी लाइसेन्समा रूपान्तरण गर्ने प्रक्रिया (‘विदेशी लाइसेन्स रूपान्तरण’) लाई कडाइ गरिएको छ, जसले गर्दा लाइसेन्स प्राप्त गर्ने अवरोध पहिलेभन्दा बढी भएको छ। पछिल्लो तथ्याङ्क अनुसार, विदेशी कामदारहरूको संख्या २५ लाख ७० हजार नाघेको छ, जुन अहिलेसम्मकै उच्च हो। प्रणालीमा भएका परिवर्तनहरू र तयारी कसरी गर्ने भन्ने कुरा बुझेमा, भाषाको बाधा भए पनि लाइसेन्स प्राप्त गर्ने प्रक्रियालाई शान्तपूर्वक अगाडि बढाउन सकिन्छ।

१. जापानमा काम गर्ने विदेशीहरूको वृद्धि र त्यसको प्रभाव

१.१ विदेशी कामदार र रोजगारदाता प्रतिष्ठानहरूको संख्यामा वृद्धि

स्वास्थ्य, श्रम तथा कल्याण मन्त्रालयका अनुसार, अक्टोबर २०२५ को अन्त्यसम्ममा विदेशी कामदारहरूको संख्या २५,७१,०३७ थियो। यो अघिल्लो वर्षको तुलनामा २,६८,४५० ले बढेको छ र रिपोर्टिङ अनिवार्य गरिएको २००७ यताकै उच्च रेकर्ड हो। अघिल्लो वर्षको तुलनामा वृद्धि दर ११.७% रहेको छ।

विदेशीहरूलाई रोजगारी दिने प्रतिष्ठानहरूको संख्या पनि ३,७१,२१५ पुगेको छ, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा ८.५% ले बढेको हो। काम गर्ने व्यक्तिहरू मात्र नभई, विदेशीहरूलाई स्वीकार गर्ने कम्पनी र प्रतिष्ठानहरू पनि बढिरहेका छन्।

भर्खरैको अवस्थालाई संक्षेपमा भन्नुपर्दा निम्नानुसार छ:

• विदेशी कामदारहरूको संख्या: २,५७१,०३७ जना
• अघिल्लो वर्षको तुलनामा वृद्धि: २६८,४५० जना
• अघिल्लो वर्षको तुलनामा: ११.७% वृद्धि
• विदेशी कामदारहरूलाई रोजगार दिने कार्यस्थलहरूको संख्या: ३७१,२१५ वटा
• प्रतिष्ठानहरूको संख्यामा वार्षिक वृद्धि: ८.५%

यो तथ्याङ्कले सवारी चालक अनुमति पत्र प्राप्त गर्नेहरूको संख्या देखाउँदैन। यद्यपि, यदि विदेशीहरूले काम गर्ने कम्पनी र क्षेत्रहरू विस्तार भएमा, आवतजावत वा कामका लागि चालक अनुमति पत्र आवश्यक पर्ने मानिसहरूको संख्या बढ्ने सम्भावना रहन्छ।

स्रोत: https://www.mhlw.go.jp/stf/newpage_68794.html

१.२ काम गर्ने विदेशीहरूको राष्ट्रियता र कामको प्रकृतिमा पनि विविधता

राष्ट्रियताका आधारमा, भियतनामी कामदारहरू ६,०५,९०६ जनाका साथ सबैभन्दा बढी छन्, जसले कुल विदेशी कामदारको २३.६% ओगटेका छन्। त्यसपछि चीनबाट ४,३१,९४९ जना र फिलिपिन्सबाट २,६०,८६९ जना रहेका छन्।

बसोबासको हैसियत (Status of Residence) अनुसार, ‘दक्ष तथा प्राविधिक क्षेत्र’ का कामदारहरूको संख्यामा उल्लेखनीय वृद्धि भएको छ।

विदेशीहरूले गर्ने कामहरू उत्पादन र सेवा क्षेत्रमा मात्र सीमित छैनन्। बिक्री, प्रविधि, सुविधा व्यवस्थापन, यातायात लगायतका कामहरू पनि छन् जहाँ कामको क्रममा धेरै ठाउँमा यात्रा गर्नुपर्ने हुन्छ।

कामका प्रकारहरू बढ्दै जाँदा, ड्राइभिङ लाइसेन्स आवश्यक पर्ने अवस्थाहरू पनि विविध हुन्छन्। लाइसेन्स हुँदा आवेदन दिन सकिने जागिरहरू वा जिम्मेवारी लिन सकिने कार्यहरू विस्तार हुन सक्छन्।

२. विदेशी कामदारहरूमा लाइसेन्सको माग बढ्नुका कारणहरू

विदेशी कामदारहरूको संख्यामा भएको वृद्धिका अतिरिक्त, चालक अनुमति पत्र आवश्यक पर्नुका अन्य कारणहरू पनि छन्।

२.१ ग्रामीण वा उपनगरीय क्षेत्रमा कारबाट यात्रा गर्नुपर्ने आवश्यकता

सहरी क्षेत्रमा रेल वा बसबाट यात्रा गर्न सकिए तापनि, ग्रामीण वा उपनगरीय क्षेत्रमा सार्वजनिक यातायातको संख्या कम हुन सक्छ।

यदि कार्यस्थल स्टेशनबाट टाढा छ भने, कार बिना आवतजावत गर्न गाह्रो हुन सक्छ। सिफ्टमा काम गर्ने वा रात्रिकालीन ड्युटीमा काम गर्नेहरूका लागि, काममा जाने वा फर्कने समयमा उपलब्ध हुने सार्वजनिक यातायात नहुन पनि सक्छ।

लाइसेन्स भएमा, निम्न प्रकारका आवतजावतहरू गर्न सजिलो हुन्छ:

• घरबाट कारखाना वा प्रतिष्ठानसम्मको यात्रा
• सार्वजनिक यातायात कम भएका क्षेत्रहरूमा आवतजावत
• धेरै कार्यस्थल वा साइटहरूमा यात्रा
• किनमेल वा अस्पताल जाने जस्ता दैनिक जीवनका लागि यात्रा

यद्यपि, लाइसेन्स प्राप्त गरे पनि, केही कार्यस्थलहरूले सवारी साधन प्रयोग गरी काममा आउन अनुमति नदिन सक्छन्। पार्किङको उपलब्धता, आवागमन भत्ता र कम्पनीको अनुमति पनि अग्रिम रूपमा जाँच गर्नुपर्छ।

२.२ कामको सिलसिलामा सवारी चलाउनुपर्ने कामहरू

कामको प्रकृति अनुसार, आवतजावतका लागि मात्र नभई ड्युटीको समयमा पनि कार चलाउनुपर्ने हुन्छ।

सवारी चलाउन आवश्यक पर्न सक्ने कामहरूका उदाहरणहरू निम्नानुसार छन्:

• सामान वा पार्सलको डेलिभरी
• बिक्री केन्द्र वा ग्राहकहरूको भ्रमण
• नर्सिङ केयर वा आवास सुविधाहरूमा पिक-अप र ड्रप सेवा
• निर्माण स्थल वा उपकरण निरीक्षण स्थलहरूमा आवतजावत
• पसल, कारखाना र गोदामहरू बीच सामान ढुवानी
• फार्म वा कार्यस्थलहरू बीचको आवतजावत

आवश्यक लाइसेन्सको प्रकार प्रयोग गरिने सवारी साधन र कामको प्रकृति अनुसार फरक हुन्छ। सामान्य यात्रुवाहक सवारी साधन चलाउने कामहरू पनि छन् भने, मध्यम आकारका, ठूला सवारी साधनहरू, र यात्रु बोक्ने सवारी साधनहरूका लागि उपयुक्त लाइसेन्स आवश्यक पर्ने कामहरू पनि छन्।

जागिरको लागि आवेदन दिनु अघि, कुन सवारी साधन चलाउनुपर्छ र प्रवेशको समयमा लाइसेन्स आवश्यक छ कि छैन भनेर पुष्टि गर्दा ढुक्क हुन सकिन्छ।

२.३ ‘निर्दिष्ट दक्ष कामदार’ मा सवारी यातायात उद्योगको थप

जनशक्तिको अभावलाई सम्बोधन गर्न, ‘निर्दिष्ट दक्ष कामदार’ (Specified Skilled Worker) को दायरामा सवारी यातायात उद्योगलाई थप गरिएको छ।

मार्च २०२४ मा यस क्षेत्रलाई थप गर्ने निर्णय भएको थियो र सोही वर्षको डिसेम्बरदेखि कामदारहरू स्वीकार गर्न सम्भव भएको छ। यस अन्तर्गत पर्ने कामहरूमा ट्रक, बस, ट्याक्सी चलाउने र त्यससँग सम्बन्धित अन्य कार्यहरू पर्दछन्।

यसले विदेशीहरूका लागि जापानमा व्यावसायिक चालकको रूपमा काम गर्ने बाटो प्रशस्त गरेको छ।

यद्यपि, जापानी चालक अनुमति पत्र हुनुको अर्थ तुरुन्तै व्यावसायिक चालकको रूपमा काम गर्न सकिन्छ भन्ने होइन। कामको श्रेणी अनुसारको चालक अनुमति पत्र, निर्दिष्ट दक्ष मूल्याङ्कन परीक्षा, र जापानी भाषा दक्षता जस्ता सर्तहरू पूरा गर्न आवश्यक छ।

यदि तपाईं सवारी यातायात उद्योगमा लाग्न चाहनुहुन्छ भने, आफ्नो कार्यस्थल वा सार्वजनिक निकायमा आवश्यक सर्तहरूको बारेमा बुझ्नुहोस्।

३. चालक अनुमति पत्र भएपछि खुल्ने रोजगारीका विकल्पहरू

चालक अनुमति पत्र केवल आवतजावतको माध्यम मात्र होइन। यो जापानमा काम गर्ने विदेशीहरूका लागि आफ्नो करियर विस्तार गर्ने एउटा महत्त्वपूर्ण औजार पनि हो।

३.१ आवेदन दिन सकिने कामहरूको दायरा बढ्छ

धेरै रोजगारीका विज्ञापनहरूमा ‘साधारण चालक अनुमति पत्र आवश्यक’ भन्ने सर्त राखिएको हुन्छ। लाइसेन्स भएमा, तपाईंले निम्न प्रकारका कामहरूका लागि आवेदन दिन सक्नुहुन्छ:

लाइसेन्स भएमा, निम्न प्रकारका कामहरू छनौट गर्न सजिलो हुन्छ।

• डेलिभरी वा ढुवानीसँग सम्बन्धित कामहरू
• ग्राहकहरूलाई भेट्न जानुपर्ने सेल्सका कामहरू
• विभिन्न कार्यस्थलहरूमा जानुपर्ने प्राविधिक कामहरू
• सवारी साधनबाट प्रयोगकर्ताहरूलाई पिक-अप र ड्रप गर्ने काम
• ग्रामीण क्षेत्रका कारखाना वा प्रतिष्ठानहरूमा काम

लाइसेन्स अनिवार्य नभएका रोजगारीहरूमा पनि, सवारी चलाउन जान्दा तपाईंले सम्हाल्न सक्ने जिम्मेवारीहरू बढ्न सक्छन्।

अर्कोतर्फ, लाइसेन्स हुनुको अर्थ रोजगारीको ग्यारेन्टी हुनु होइन। जापानी भाषा दक्षता, अनुभव, बसोबासको हैसियत, र कामको लागि आवश्यक सीपहरूका आधारमा निर्णय गरिन्छ।

३.२ कार्यस्थलको छनोट गर्न सजिलो हुन्छ

यदि तपाईं आफैं सवारी चलाउन सक्नुहुन्छ भने, तपाईंले स्टेशनबाट टाढा रहेका कम्पनीहरूमा पनि काम गर्न सक्नुहुन्छ। यसले तपाईंको रोजगारीको खोजी गर्ने भौगोलिक क्षेत्रलाई विस्तार गर्दछ।

यद्यपि, कार राख्दा पार्किङ शुल्क, इन्धन, र मर्मत सम्भार जस्ता खर्चहरू लाग्छन्। लाइसेन्स प्राप्त गरेपछिको खर्चको बारेमा पनि सोच्नु महत्त्वपूर्ण छ।

हालको कार्यस्थलमा मात्र नभई, भविष्यमा जागिर परिवर्तन वा बसाइँ सर्ने विचार गर्दा पनि लाइसेन्स उपयोगी हुन सक्छ।

यद्यपि, सवारी साधनको स्वामित्व लिँदा, खरिद लागत बाहेक बीमा, पार्किङ, कर, इन्धन र मर्मतसम्भार जस्ता खर्चहरू लाग्छन्। लाइसेन्स प्राप्त गरेपछिको खर्चहरू पनि विचार गर्नु महत्त्वपूर्ण छ।

३.३ जीवनयापनमा पनि आवतजावत सहज हुन्छ

लाइसेन्स काम बाहेकको जीवनमा पनि उपयोगी हुन्छ।

ग्रामीण क्षेत्रमा सुपरमार्केट, अस्पताल, र सरकारी कार्यालयहरू घरबाट टाढा हुन सक्छन्। यदि तपाईं कार प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ भने, ठूला सामानहरू ढुवानी गर्दा वा परिवारसँग यात्रा गर्दा पनि यो सुविधाजनक हुन्छ।

लाइसेन्स प्राप्त गरेपछि अपेक्षा गर्न सकिने कुराहरू निम्नानुसार छन्:

• किनमेल गर्न वा अस्पताल जान सजिलो हुने
• परिवारका सदस्यहरूलाई पिक-अप र ड्रप गर्न सकिने
• बिदाको दिनमा घुम्न जाने ठाउँहरूको दायरा बढ्ने
• ३.४ पहिचान पत्रको रूपमा प्रयोग गर्न सकिने

जापानमा चालक अनुमति पत्रलाई आधिकारिक पहिचान पत्रको रूपमा व्यापक रूपमा स्वीकार गरिन्छ। बैंक खाता खोल्दा वा विभिन्न सम्झौताहरू गर्दा यो उपयोगी हुन्छ।

लाइसेन्स प्राप्त गर्न समय र पैसा लाग्छ, तर यसले जापानमा तपाईंको जीवनलाई थप स्थिर र सुविधाजनक बनाउन मद्दत गर्दछ। सही तयारीले सफलता दिलाउँछ।

४. लाइसेन्स प्राप्त गर्ने बारे सोच्नु अघि पुष्टि गर्नुपर्ने कुराहरू

लाइसेन्सले काम र जीवनका विकल्पहरू विस्तार गर्दछ, तर यो सबै विदेशी कामदारहरूका लागि अनिवार्य नहुन सक्छ।

पैसा र समय खर्च गर्नु अघि, आफ्नो उद्देश्य स्पष्ट पार्नुहोस्।

४.१ कामको लागि साँच्चै लाइसेन्स आवश्यक छ कि छैन पुष्टि गर्नुहोस्

सुरुमा आफ्नो कार्यस्थल वा आवेदन दिन लागेको कम्पनीमा निम्न कुराहरू सोध्नुहोस्:

• काममा जान कार प्रयोग गर्न सकिन्छ कि सकिँदैन
• कामको समयमा सवारी चलाउनुपर्ने हुन्छ कि हुँदैन
• कम्पनीमा प्रवेश गर्नु अघि लाइसेन्स आवश्यक छ कि छैन
• कम्पनीले लाइसेन्स प्राप्त गर्न कुनै सहयोग गर्छ कि गर्दैन
• कुन प्रकारको लाइसेन्स आवश्यक छ
• कम्पनीबाट सहयोग प्राप्त गर्न सकिन्छ कि सकिँदैन

केही कम्पनीहरूमा, लाइसेन्स प्राप्त गर्ने खर्चको केही अंशमा अनुदान दिने वा ड्राइभिङ स्कूल जाने तालिका मिलाउने प्रणालीहरू छन्।

आफैंले मात्र आवेदन प्रक्रिया अगाडि नबढाई, पहिले कार्यस्थलमा सल्लाह गर्दा अनावश्यक खर्च र समय बचत हुन सक्छ।

४.२ बसोबासको हैसियत र कामको प्रकृति पुष्टि गर्नुहोस्

चालक अनुमति पत्र प्राप्त गरे तापनि, तपाईंको बसोबासको हैसियत (Visa Status) ले अनुमति नदिएको काममा लाग्न पाउनुहुन्न।

उदाहरणका लागि, तपाईंको हालको भिसामा डेलिभरी वा पिक-अपको काम गर्न मिल्छ कि मिल्दैन भन्ने कुरा भिसाको प्रकार र विशिष्ट कामको प्रकृतिमा निर्भर गर्दछ।

यदि तपाईं कामको लागि लाइसेन्स लिने सोचमा हुनुहुन्छ भने, आफ्नो कम्पनीको जिम्मेवार व्यक्ति, दर्ता सहयोगी संस्था (Registered Support Organization), प्रशासनिक कर्मचारी (Gyoseishoshi), वा अध्यागमन विभागसँग परामर्श गर्नुहोस्।

लाइसेन्स प्राप्त गर्नु र चाहेको काम पाउनु दुई फरक कुरा हुन् भन्ने बुझ्नुपर्छ।

४.३ आवश्यक अवधि र लागत पुष्टि गर्नुहोस्

ड्राइभिङ स्कूलमा भर्ना हुनु अघि, निम्न कुराहरू जाँच गर्नुहोस्:

काम गर्दै ड्राइभिङ स्कूल जाने हो भने, बिदा र कामको समयसँग तालमेल मिलाउनु पनि आवश्यक हुन्छ।

आवेदन दिनु अघि, निम्न कुराहरू जाँच गर्नुहोस्।

• ड्राइभिङ स्कूल शुल्कमा समावेश गरिएका कुराहरू
• थप प्रशिक्षण वा पुनः परीक्षाको शुल्क
• पास हुन लाग्ने अनुमानित समय
• कक्षा लिन सकिने दिन र समय
• विदेशी भाषामा उपलब्ध सहयोग
• आवास वा यातायात खर्चको व्यवस्था

शुल्क सस्तो हुनु मात्र पर्याप्त छैन; तपाईंले बुझ्ने भाषामा सिक्न सकिन्छ कि सकिँदैन र कामसँग तालमेल मिलाउन सकिन्छ कि सकिँदैन भन्ने कुरा पनि महत्त्वपूर्ण छ।

५. विदेशी कर्मचारीहरूलाई लाइसेन्स प्राप्त गर्न कम्पनीले कसरी सहयोग गर्न सक्छ

यदि विदेशी कर्मचारीलाई सवारी चलाउने जिम्मेवारी दिने हो भने, तयारीको काम कर्मचारीलाई मात्र नछोडी कम्पनीको तर्फबाट पनि सहयोग गर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

५.१ स्पष्ट नियम र सहयोग प्रणाली बनाउने

कम्पनीले निम्न कुराहरू स्पष्ट पार्नुपर्छ:

रोजगारको समयमा, निम्न कुराहरू व्याख्या गर्नुहोस्।

• काममा प्रयोग गरिने सवारी साधन
• आवश्यक लाइसेन्सको प्रकार
• लाइसेन्स आवश्यक पर्ने कामको दायरा
• लागत बेहोर्ने तरिका
• प्रशिक्षण अवधिको समयमा काम गर्ने तरिका

कर्मचारीसँग आफ्नो देशमा भएको लाइसेन्स वा ड्राइभिङ अनुभवको बारेमा पनि बुझेर व्यावहारिक योजना बनाउनु महत्त्वपूर्ण छ।

विदेशी लाइसेन्सलाई जापानी लाइसेन्समा परिवर्तन गर्ने सुविधा पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ, तर विस्तृत सर्त र प्रक्रियाका लागि अन्य लेखहरू वा प्रहरीको पछिल्लो जानकारी हेर्नुहोस्।

५.२ जापानी भाषा र ट्राफिक सुरक्षा शिक्षा जारी राख्ने

लाइसेन्स प्राप्त गरेपछि पनि सुरक्षित रूपमा काम गर्न सकिन्छ भन्ने ग्यारेन्टी हुँदैन।

कामको सिलसिलामा रोल कल, सञ्चालन निर्देशन, टेलिफोन सम्पर्क, ग्राहकसँगको व्यवहार, र दुर्घटना हुँदाको रिपोर्टिङ जस्ता कार्यका लागि जापानी भाषामा सञ्चार आवश्यक हुन्छ।

कम्पनीले निम्न कुराहरूमा ध्यान दिनुपर्छ:

• काममा प्रयोग हुने जापानी भाषा सिकाउने
• चित्र वा फोटो प्रयोग गरी सुरक्षा नियमहरू व्याख्या गर्ने
• सुरुमा जापानी कर्मचारी सँगै जाने
• जापानको विशिष्ट ट्राफिक नियम र शिष्टाचार सिकाउने
• दुर्घटना वा समस्या पर्दा सम्पर्क गर्ने तरिका साझा गर्ने

लाइसेन्स प्राप्तिलाई नै अन्तिम लक्ष्य नबनाई, काम सुरु गरेपछि पनि निरन्तर सहयोग गर्नाले सुरक्षित ड्राइभिङ र कार्यस्थलमा कर्मचारीको टिकाउपन बढ्छ।

६. Japan License Connect मार्फत विदेशीहरूका लागि उपयुक्त ड्राइभिङ स्कूल खोज्नुहोस्

Japan License Connect जापानमा लाइसेन्स प्राप्त गर्न चाहने विदेशीहरूका लागि ड्राइभिङ स्कूलहरूको तुलना र जानकारी दिने माध्यम हो।

तपाईंले विदेशीहरूलाई सेवा दिने ड्राइभिङ स्कूलहरूको उपलब्ध भाषा, लिखित परीक्षा र प्रयोगात्मक कक्षाको सहयोगको बारेमा जानकारी लिन सक्नुहुन्छ। विदेशीहरूका लागि उपयुक्त आवाससहितको ड्राइभिङ स्कूल (Gasshuku) र लाइसेन्स प्राप्त गर्दा झुक्किन सकिने नियम तथा प्रक्रियाका बारेमा पनि जानकारी राखिएको छ।

ड्राइभिङ स्कूल खोज्दा निम्न सर्तहरू स्पष्ट पारेमा तुलना गर्न सजिलो हुन्छ:

• प्राप्त गर्न चाहेको लाइसेन्सको प्रकार
• यात्रा गर्न सजिलो क्षेत्र
• चाहिएको भाषा
• स्कूल जाने वा आवासीय शिविर मध्ये कुन छनौट गर्ने
• आफूले बुझ्ने भाषामा सहयोग उपलब्ध छ कि छैन
• आफ्नो कार्यस्थल वा घरबाट जान सजिलो छ कि छैन

कतिपय ठाउँमा ‘विदेशी भाषा उपलब्ध’ भनिए तापनि स्वागत कक्षमा मात्र भाषा मिल्ने वा लिखित र प्रयोगात्मक कक्षासम्मै सहयोग उपलब्ध हुने फरक-फरक अवस्था हुन सक्छ।

भर्ना हुनु अघि, आफूलाई आवश्यक पर्ने सहयोग पाउन सकिन्छ कि सकिँदैन भन्ने कुरा पुष्टि गर्नुहोस्।

विदेशी कामदारहरूको संख्या उच्च रहेको अहिलेको समयमा, बहुभाषी रूपमा लाइसेन्स प्राप्तिमा सहयोग गर्ने Japan License Connect

Japan License Connect ले अंग्रेजी, चिनियाँ, भियतनामी, इन्डोनेसियाली र नेपाली लगायतका भाषाहरूमा सहयोग गर्दछ। यसले तपाईंलाई क्षेत्र र भाषाका आधारमा देशभरका ड्राइभिङ स्कूलहरू वा आवाससहितको लाइसेन्स (Gasshuku Menkyo) खोज्न मद्दत गर्दछ। अक्टोबर २०२५ देखि कडा पारिएको विदेशी लाइसेन्स परिवर्तन र परीक्षा तयारीका मुख्य बुँदाहरू पनि तपाईंले आफ्नो मातृभाषामा बुझ्न सक्नुहुन्छ।

यदि तपाईं भाषाको अवरोधका कारण जानकारी संकलन गर्न अलमलमा हुनुहुन्छ भने, पहिले आफ्नो क्षेत्र र भाषा मिल्ने ड्राइभिङ स्कूल खोज्नबाट ढुक्क भएर सुरु गर्नुहोस्।